Source scans · vol_I_p061
recto · open full
scan recto
verso · open full
scan verso
Bṛhaddeśī · Volume I
pp. 104–105folio 061
Devanāgarī
[अनु, १०२]
हुङ्कारवत् सम [ न ] न्तरं संयुक्तं त्रिस्वराक्षरमारोहेत्11 ततो द्वौ द्वौ स्व [रौ] कम्पनयुक्तौम्रो कलान्तरयोगादेव प्रसन्नौ मन्द्रौ.क्त डि॰ कार्यौ। इत्येककलस्वरयोगाद्.तः गात्रवर्णः।123 [ यथा - ] ३३धनिस निनि धध, पधनि धध पप, मपध पप मम, गमप मम गग,
रिगम गग रिरि, सरिग रिरि सस इति गात्रवर्णः ३४।
[33]
भरतमतेनालङ्कारनिरूपणम्
यस्मिन् वर्णे स्थिता ये च अलङ्कारा मनोहराः।
तानिदानी प्रवक्ष्यामि भरतोक्तविधानतः ॥१२१॥
प्रसन्नादिः प्रसन्नान्तः प्रसन्नाद्यन्त एव च।
तथा प्रसन्नमध्यस्तु समो रेचित एव च॥१२२॥
पुस्तारम्चप्रसाद+ प्रसादश्च स्थायिवर्णसमाश्रयाः•र्णाः
ज्ञेया ह्येते∘धेतद₀ त्वलङ्कारा₀रादमी अध्यथालक्षणलक्षिताः ॥१२३॥
अथ सञ्चारिजान्•णी भूयः कीर्त्यमानाव्निबोधत।
मन्द्रतारप्रसन्नश्च बिन्दुः प्रेङ्खोलितस्तथा।।१२४।।
उ६ तारमन्द्रप्रसन्नश्च स्यान्निवृत्तप्रवृत्तकः । ] .র্ব. कुहरश्चैव वेणुश्च रिक्षतश्चोपलोलकः₀ला。 ॥१२५॥ ₹₀
आवर्तकः परावर्त इति सञ्चारिसम्भवाः।
अलङ्कारास्तु विज्ञेया अएकादश मनोहरा6॥१२६॥
निष्कूजितम्च कुहरोकोरो हसितो अबिन्दुरेव च।
प्रेह्मोलितस्तथाऽऽक्षिप्तो.योत्सि. विधुतोद्वाहितौ तथा।।१२७।।
ह्रादमानःप्रा सम्प्रदानः(ना ? मा) सन्धिप्रच्छादनस्तथा।
प्रसन्नादिः प्रसन्नान्त आरेहिणि त्रयोदश।।१२८।।
०णी
English — Sharma (translation)
(Anu. 102) Like hunkāra one should ascend (with) three solfa syllables without a gap (and) in a combined80 (manner), thence two lower svaras (forming two phrase- units each) should be made (pronounced) with shake81 and verily in combination with another (next) kalā 82 (phrase-unit). Thus is gātravarņa, because of the combination or formulation of ekakala 83 svaras (forming temporal units of one kalā or mātrā each). As - dhanisa nini dhadha, padhani dhadha papa, mapadha papa mama, gamapa mama gaga, rigama gaga riri,
(33)
sariga riri sasa. Thus is (ends) gatravarna.
[The treatment of Alankaras according to Bharata's opinion]
I shall now speak of the varnas 84 in which the charming alankāras are 'seated' (formed), according to the prescription of Bharata.
(121)
Prasannādi, prasannānta, prasannādyanta, similarly prasannamadhya, sama, recita itself, prastāra and prasāda are based on the sthāyivarņa. These alankāras10 (122, 123) should be known according to their respective definition. After this, please understand (the alankāras) born of the sancārin (varņa), as they are again and again being described (lit. glorified). Mandratāraprasanna, bindu, prenkolita, tāramandraprasanna, nivīttapravītta, kuhara, veņu, ranjita, upalolaka, avartaka, paravarta. Thus are the eleven charming alankaras born of <math>(124 - 126)</math> the sancarin (varna). Nişkūjita, kuhara, hasita, bindu itself, prenkholita, ākṣipta, vidhuta, udvāhita,5 hrādamāna, sampradāna, sandhipracchādana, prasannādi and prasannanta—(these) thirteen are (based) on the arohin (varna).4 (127, 128)
1.[attribution] Bharata's opinion on alankaras is being presented and explained in this sectionभरतमतेनालङ्कारनिरूपणम्
2.[definition]This is the section title treating the examination of alankaras according to Bharata's doctrineभरतमतेनालङ्कारनिरूपणम्
3.[definition] gātravarņa is formed through the combination of ekakala svaras (temporal units of one kalā each)इत्येककलस्वरयोगाद् गात्रवर्णः।
5.[enumeration] Nişkūjita is one of thirteen alankaras based on the arohin varnaनिष्कूज?ितम्च कुहरो हसितो अबिन्दुरेव च। कोरो प्रेह्मोलितस्तथाऽऽक्षिप्तो विधुतोद्वाहितौ तथा।।१२७।।
6.[enumeration] sancārin gives rise to eleven charming alankarasअलङ्कारास्तु विज?्ञेया अएकादश मनोहरा
10.[relation] sthāyivarņa is the basis upon which certain alankaras are constructedपुस्तारम्च प्रसादश्च स्थायिवर्णसमाश्रया।
11.[relation] huṅkāra is used as a comparative reference for the manner of ascending with three solfa syllablesहुङ्कारवत् सम [ न ] न्तरं संयुक्तं त्रिस्वराक्षरमारोहेत्
12.[structural] ekakala refers to temporal units of one kalā or mātrā, forming the basis of gātravarņa structureइत्येककलस्वरयोगाद् गात्रवर्णः।
1.[attribution]Bharata's opinion on alankaras is being presented and explained in this sectionThe treatment of Alankaras according to Bharata's opinion
2.[definition] This is the section title treating the examination of alankaras according to Bharata's doctrine[ The treatment of Alankaras according to Bharata's opinion ]
3.[definition]gātravarņa is formed through the combination of ekakala svaras (temporal units of one kalā each)Thus is gātravarņa, because of the combination or formulation of ekakala83 svaras (forming temporal units of one kalā or mātrā each).
4.[enumeration]arohin is the basis for thirteen alankaras including Nişkūjita, kuhara, hasita, and othersNişkūjita, kuhara, hasita, bindu itself, prenkholita, ākṣipta, vidhuta, udvāhita, hrādamāna, sampradāna, sandhipracchādana, prasannādi and prasannanta—(these) thirteen are (based) on the arohin (varna).
5.[enumeration]Nişkūjita is one of thirteen alankaras based on the arohin varnaNişkūjita, kuhara, hasita, bindu itself, prenkholita, ākṣipta, vidhuta, udvāhita,
6.[enumeration]sancārin gives rise to eleven charming alankarasThus are the eleven charming alankaras born of the sancarin (varna).
7.[enumeration]kuhara is one of the eleven alankaras born of sancārin and also one of thirteen based on arohinkuhara, veņu, ranjita, upalolaka, avartaka, paravarta. Thus are the eleven charming alankaras born of the sancarin (varna). Nişkūjita, kuhara, hasita, bindu
8.[enumeration]The specific eleven alankaras born of sancārin are: mandratāraprasanna, bindu, prenkolita, tāramandraprasanna, nivīttapravītta, kuhara, veņu, ranjita, upalolaka, avartaka, and paravartaMandratāraprasanna, bindu, prenkolita, tāramandraprasanna, nivīttapravītta, kuhara, veņu, ranjita, upalolaka, avartaka, paravarta. Thus are the eleven charming alankaras born of the sancarin
9.[enumeration]gātravarņa is exemplified by the sequence: dhanisa nini dhadha, padhani dhadha papa, and othersAs - dhanisa nini dhadha, padhani dhadha papa, mapadha papa mama, gamapa mama gaga, rigama gaga riri, sariga riri sasa. Thus is (ends) gatravarna.
10.[relation]sthāyivarņa is the basis upon which certain alankaras are constructedprastāra and prasāda are based on the sthāyivarņa. These alankāras
11.[relation]huṅkāra is used as a comparative reference for the manner of ascending with three solfa syllablesLike huṅkāra one should ascend (with) three solfa syllables without a gap
12.[structural]ekakala refers to temporal units of one kalā or mātrā, forming the basis of gātravarņa structureekakala83 svaras (forming temporal units of one kalā or mātrā each)